Wystawa „Mecenat artystyczny Książąt Pomorza Zachodniego” prezentuje sztukę tworzoną na dworze Gryfitów w XVI i 1. poł. XVII wieku, okresie dobrobytu i świetności księstwa, rozpoczętego panowaniem Bogusława X, a zakończonego śmiercią Bogusława XIV.

 

Bogusław X, związany politycznie z Polską poprzez małżeństwo z córką króla Kazimierza Jagiellończyka – Anną, zapewnił swemu państwu – stanowiącemu część Rzeszy Niemieckiej – wysoki status, zdobywając w 1521 godność lennika cesarskiego i tym samym uniezależniając Pomorze od Brandenburgii. Wprowadzenie reformacji w 1534 sprawiło, że książęta pomorscy z dynastii Gryfitów zajęli ważne miejsce wśród protestanckich władców Europy. Swój autorytet Gryfici opierali nie na sile militarnej, lecz na demonstrowaniu bogactwa – m.in. poprzez wspaniałe fundacje artystyczne. Wprawdzie po wygaśnięciu dynastii w 1634  spuścizna po książętach została podzielona między ich spadkobierców i w dużej mierze rozproszona – jednak dzieła sztuki, które zachowały się do dzisiaj i są prezentowane na wystawie, nadal tworzą obraz wspaniałości dworu Gryfitów. Należą do nich przede wszystkim obrazy i rzeźby z rezydencji książąt, a także ich wspaniała biżuteria oraz stroje.

Najcenniejszym obrazem prezentowanym na wystawie jest „Portret Filipa I”, namalowany w 1541 przez jednego z najznamienitszych malarzy niemieckiego renesansu Lucasa Cranacha Młodszego. Bardzo interesującym portretem jest także „Apoteoza Filipa II” Pancratius Reinickego z 1608, należąca do popularnego w tamtym okresie typu dzieł gloryfikujących władcę. Ważnym rodzajem przedstawień dynastycznych były również rozbudowane drzewa genealogiczne z portretami członków rodu. Namalowana w 1598 w warsztacie Corneliusa Crommenyego „Genealogia książąt pomorskich” ukazuje drzewo genealogiczne z wizerunkami 157 osób z dynastii Gryfitów panującej na Pomorzu Zachodnim nieprzerwanie przez ponad pięć stuleci.

Jednym z najwspanialszych dzieł rzeźbiarskich na wystawie jest wczesnomanierystyczna płyta fundacyjna Filipa I z 1546, wykonana przez Hansa Schencka. Tablica z portretem księcia ozdabiała pierwotnie wybudowany przez niego zamek we Wkryujściu (Ückermünde).

Po 1945 roku z sarkofagów książąt pomorskich, pochowanych w krypcie w kaplicy szczecińskiego zamku, wydobyto klejnoty i części strojów, należące do najświetniejszych dzieł tego rodzaju w Europie Środkowej. Z opisów ceremonii pogrzebowych wiadomo, że sarkofagi książąt zawierały efektowne i bogate zespoły klejnotów. Jednak większość znalezionej biżuterii stanowiła ozdobę stroju zaledwie jednego władcy – księcia Franciszka I. Wśród klejnotów szczególnie interesujący zespół stanowią ozdoby z jego kołpaka – egreta i 13 rozet, zdobione diamentami, perłami i barwną emalią. Wspaniale prezentują się trzy złote naszyjniki, będące świadectwem rodzinnych powiązań Franciszka z dworem książąt-elektorów Saksonii w Dreźnie. Niezwykle efektowna jest również para ciężkich, złotych bransolet wykonanych tzw. splotem pancerzowym, ozdobiona grawerowanym herbem Pomorza. Wydobyto je wprawdzie z sarkofagu księcia Franciszka I, jednak pierwotnie stanowiły własność jego matki – księżnej Klary Brunszwickiej, żony Bogusława XIII. Do najpiękniejszych klejnotów pokazywanych na wystawie należy krzyżyk księżnej Erdmuty, żony księcia Jana Fryderyka, wydobyty z krypty książęcej jeszcze w XIX wieku  i zakupiony do zbiorów w 2008.

Na wystawie obejrzeć można również stroje książąt pomorskich oraz ich fragmenty, bogato zdobione haftami, koronkami, a także taśmami pasmanteryjnymi, wykonanymi z nici srebrnych i złoconych. Choć zamknięte przez wieki w trumnach tkaniny utraciły pierwotną kolorystykę, a blask złotych nici nieco przygasł, to patrząc na nie, można bez trudu wyobrazić sobie pierwotną wspaniałość książęcych strojów.

Muzeum Narodowe w Szczecinie
Galeria Sztuki Dawnej
ul. Staromłyńska 27